Przygotowujemy dzieci do egzaminów. Ale kto przygotuje je do życia?
Sorin Popa · · 8 min czytania

Jako ojciec często zadaję sobie pytania, na które nie ma prostych odpowiedzi. Od lat mówię o przywództwie, odpowiedzialności i charakterze. Ale gdy chodzi o moje własne dziecko, wszystkie te idee nabierają innej wagi. Jak pomóc mu być odważnym, odpowiedzialnym i dokonywać dobrych wyborów?
Chcę, żeby dobrze się uczył, był ciekawy świata i miał szansę robić to, co kocha. Zależy mi na tym, czego uczy się w szkole i jak sobie radzi. Ale coraz częściej myślę też o rzeczach, których nigdy nie zobaczy się na świadectwie.
Co zrobi, gdy popełni błąd, a mnie nie będzie obok? Jak zareaguje, kiedy ktoś potraktuje go niesprawiedliwie? Czy będzie miał odwagę powiedzieć, co myśli, nawet gdy inni się z nim nie zgadzają? Czy weźmie odpowiedzialność za zły wybór, czy od razu zacznie szukać winnego? I chyba najważniejsze: co postanowi zrobić, kiedy nikt nie patrzy?
Myślę, że warto zadawać sobie te pytania częściej.
Dużo mówimy o tym, co nasze dzieci powinny wiedzieć. Znacznie mniej o tym, jakimi ludźmi pomagamy im się stać.
Patrzymy na oceny. Ale jakimi ludźmi stają się nasze dzieci?
Chcemy, żeby nasze dzieci zdobyły dobre wykształcenie. Inwestujemy czas, pieniądze i energię w szkołę, kursy, języki obce, korepetycje i zajęcia dodatkowe. Cieszymy się, gdy dostają dobre oceny, i martwimy się, gdy wyniki odbiegają od naszych oczekiwań. To wszystko ma znaczenie. Szkoła i dobre wyniki zasługują na to, by traktować je poważnie. Dziecko musi się uczyć, czytać, myśleć i rozumieć świat, w którym żyje.
Jednak po wielu latach pracy z ludźmi i zespołami zauważyłem coś ważnego: wiele najtrudniejszych problemów, z jakimi mierzą się dorośli, wcale nie wynika z braku wiedzy. Spotykałem świetnych specjalistów, którzy nie potrafili przyjąć informacji zwrotnej. Inteligentnych ludzi, którzy niszczyli relacje, bo zawsze musieli mieć rację. Liderów, którzy mówili o odpowiedzialności, a gdy coś szło nie tak, szukali winnych.
Spotykałem też ludzi bez imponujących dyplomów czy tytułów, na których zawsze można było polegać. Dotrzymywali obietnic, słuchali innych, przyznawali się do błędów i nie poddawali się przy pierwszej przeszkodzie. Różnica nie zawsze wynikała z inteligencji czy liczby lat nauki. Bardzo często chodziło o charakter.
A życie często stawia nas w sytuacjach, na które nie ma gotowej odpowiedzi, którą dałoby się wykuć na pamięć.
Charakteru nie buduje się z definicji
Jeśli wyjaśnisz dziecku, czym jest odpowiedzialność, pewnie będzie umiało powtórzyć definicję. Może nawet dostanie dobrą ocenę na lekcji na ten temat. Ale znajomość definicji nie oznacza, że nauczyło się być odpowiedzialne.
Dziecko uczy się odpowiedzialności, kiedy ma coś do zrobienia i wie, że inni na nie liczą. Kiedy popełnia błąd i próbuje go naprawić. Kiedy rozumie, że jego wybory mają konsekwencje i że nie zawsze może zrzucić winę na kogoś innego. Szacunku, odwagi, wytrwałości i cierpliwości w słuchaniu uczy się tak samo. O tym wszystkim możemy pięknie mówić. Ale dzieci potrzebują okazji, by wprowadzać to w życie.
W tym miejscu rozpoznaję siebie jako rodzica. Chcąc chronić nasze dzieci, czasem rozwiązujemy ich problemy, zanim zdążą się z nich czegokolwiek nauczyć. Wchodzimy w ich konflikty, od razu podsuwamy rozwiązania i próbujemy oszczędzić im każdego rozczarowania. Czasem rzeczywiście trzeba zainterweniować. Innym razem możemy pozwolić im spróbować samodzielnie, pozostając blisko i w gotowości do pomocy. Nie musimy robić wszystkiego za nie.
To nie jest łatwe. Zwłaszcza gdy ty rozwiązałbyś problem w dwie minuty, a dziecku zajmuje to dwa dni. Ale to, czego nauczy się przez te dwa dni, może być ważniejsze niż rozwiązanie, które byś mu podał. Na tym polega też wychowanie: na pomaganiu dziecku, by samodzielnie myślało, dokonywało wyborów i brało odpowiedzialność za to, co wybrało.
Dlaczego wierzymy w edukację charakteru
Dlatego projekty edukacyjne Stowarzyszenia Maxwell Rumunia (Asociația Maxwell România) tak wiele dla mnie znaczą. W naszej pracy mówimy o wpływie, relacjach i o tym, jak pomagamy ludziom się rozwijać. I zadaliśmy sobie pytanie: po co czekać z tymi rozmowami do dorosłości?
Dlaczego mówić o odpowiedzialności dopiero wtedy, gdy ktoś kieruje zespołem? O szacunku dopiero po rozpadzie relacji? Albo o wytrwałości dopiero wtedy, gdy ktoś zrezygnował z czegoś, co było dla niego ważne? Zaczęliśmy pracować także z dziećmi i młodzieżą, bo tego wszystkiego można nauczyć się znacznie wcześniej.
Dzięki projektom edukacyjnym Stowarzyszenie Maxwell Rumunia dotarło do ponad 200 000 beneficjentów. Za tą liczbą kryją się lata pracy naszego zespołu, wolontariuszy, nauczycieli i partnerów. Sama liczba nie dowodzi jednak, że zmieniliśmy 200 000 żyć. Chciałbym, żeby dało się tak łatwo zmierzyć, co edukacja zmienia w życiu człowieka. W rzeczywistości jest to bardziej skomplikowane.
Czasem efekty rozmowy z dzieckiem widać dopiero dużo później. Kiedy przeprasza, choć nikt go o to nie prosił. Kiedy postanawia nie śmiać się z kolegi z klasy. Albo kiedy próbuje jeszcze raz, mimo że za pierwszym razem się nie udało. To gesty, które trudno ująć w raporcie. Ale dla dziecka i ludzi wokół niego mogą znaczyć bardzo wiele.
iChoose: rozmowy o codziennych wyborach
Jednym z naszych programów jest iChoose („Eu Aleg” po rumuńsku). Składa się z 16 lekcji pogrupowanych w cztery moduły, podczas których dzieci rozmawiają o wartościach i wyborach, jakich dokonują na co dzień. Tematy dotyczą ich własnego życia: relacji, odpowiedzialności, odwagi, charakteru, przebaczenia, dyscypliny, wytrwałości, priorytetów i wpływu, jaki wywierają na innych.
Te lekcje nie powstały u nas. Podobne programy prowadzi się dziś w szkołach w Gwatemali, Paragwaju i Panamie w ramach programów Johna Maxwella, które służą przemianie poprzez wartości. Przy czterech takich inauguracjach pracowałem jako wolontariusz i z bliska widziałem tę pracę.
Podoba mi się to, że nie są to lekcje, na których dorosły mówi, a dziecko tylko słucha. Dzieci czytają, dyskutują, zadają pytania i zastanawiają się nad własnym zachowaniem. Czym innym jest powiedzieć dziecku, żeby było odważne, a czym innym zapytać je o sytuację, w której bało się zrobić to, o czym wiedziało, że jest słuszne. Czym innym jest wyjaśnić, czym jest szacunek, a czym innym zapytać, jak się czuje, gdy nikt go nie słucha.
Nie każda rozmowa od razu coś zmieni. I nie powinniśmy tego oczekiwać. Czasem najważniejsze jest to, że dziecko wychodzi z pytaniem, które nie daje mu spokoju jeszcze długo po lekcji. Program wspiera zarówno rodzinę, jak i szkołę. Daje czas i punkt wyjścia do rozmów, które w codziennym pośpiechu łatwo odkładamy. Wierzę, że potrzebujemy ich więcej, zarówno w szkole, jak i w domu.
Dzieci uczą się także z tego, co widzą w nas
Łatwo uwierzyć, że zrobiliśmy swoje, kiedy wytłumaczyliśmy dzieciom, czym są wartości. Ale one zwracają uwagę na to, co robimy, a nie tylko na to, co mówimy. Mówimy im o szacunku, a one widzą, jak traktujemy innych. Prosimy je o odpowiedzialność, a one słyszą, jak szukamy wymówek. Uczymy je cierpliwości, a one zauważają, jak reagujemy, gdy coś idzie nie po naszej myśli.
Tu rozmowa robi się trudniejsza, także dla mnie. Nie możemy wymagać od dzieci, by uczyły się rzeczy, których sami nie chcemy praktykować. Nie musimy być idealni. Możemy im jednak pokazać, że dorosły przyznaje się do błędów, przeprasza i stara się robić lepiej. Być może to jedna z najcenniejszych lekcji: zobaczyć, że my także wciąż mamy się czego uczyć, choć szkołę skończyliśmy dawno temu.
Co po sobie zostawiamy
Kiedy myślimy o tym, co po sobie zostawimy, przychodzą nam do głowy wielkie rzeczy: projekty, instytucje, wyniki, osiągnięcia. One też się liczą. To naturalne, że chcemy zbudować coś trwałego.
Ale część tego, co po sobie zostawimy, nie będzie nosić naszego imienia. Może to być młody człowiek, który bierze na siebie odpowiedzialność. Dziecko, które znajduje w sobie odwagę, by spróbować, nawet gdy się boi. Przyszły rodzic, który słucha swojego dziecka, bo kiedyś sam został wysłuchany. Nie zawsze dowiemy się, jak wiele znaczyliśmy w ich życiu. Ale to nie sprawia, że ten wysiłek jest mniej ważny.
Nie wiem dokładnie, jak będzie wyglądał świat, w którym przyjdzie żyć mojemu dziecku. Wiele zawodów, technologii i problemów, z którymi się zetknie, będzie innych niż dziś. Wierzę jednak, że bez względu na to, jak zmieni się świat, będzie potrzebować kilku rzeczy: samodzielnego myślenia, odpowiedzialności, umiejętności dogadywania się z innymi, odwagi i tego, by nie rezygnować z tego, co uważa za słuszne, tylko dlatego, że jest trudno.
Tak, przygotowujmy więc nasze dzieci do egzaminów. Zachęcajmy je do nauki i rozwijania umiejętności. Ale zastanówmy się też, jak przygotowujemy je na chwile, w których nie będzie ani oceny, ani nauczyciela obok. Na wybory, do których odpowiedzi nie znajdą na końcu podręcznika. Bo właśnie wtedy okaże się, czego się od nas nauczyły.
Wypróbuj w domu: dziesięciominutowa rozmowa
- Zapytaj: „Kiedy w tym tygodniu trudno ci było postąpić właściwie?”
- Wysłuchaj do końca, nie podsuwając od razu rozwiązania.
- Opowiedz o jednym ze swoich błędów i o tym, czego cię nauczył.
- Wspólnie wybierzcie zadanie dopasowane do wieku dziecka, którym zajmie się ono następnego dnia.
Ten artykuł ukazał się pierwotnie po rumuńsku na blogu Maxwell Leadership Romania. Przeczytaj oryginał ↗
Rozwijaj się jako lider dzięki metodzie Johna C. Maxwella
Maxwell Leadership Europe udostępnia w twoim kraju programy przywódcze, certyfikację i książki Johna C. Maxwella. Napisz nam, czego szukasz, a odpowiemy ci osobiście.


