Blog

Czym jest prokrastynacja i dlaczego odkładasz to, co ważne?

Maxwell Leadership Europe · · 7 min czytania

Uczestnicy robią notatki podczas wydarzenia Maxwell Leadership

Prokrastynacja to odkładanie czegoś, co sam uważasz za ważne, choć wiesz, że zwłoka będzie cię kosztować. To nie lenistwo ani brak organizacji. Odkładasz właśnie to, co ma znaczenie, bo stawia cię to przed werdyktem, a unikanie tego przynosi natychmiastową ulgę. Gdy powtarza się wystarczająco często, ta ulga zamienia się w nawyk.

Jeśli szukasz tu wyjaśnienia, czym jest prokrastynacja, to najpewniej nie należysz do osób leniwych. Należysz raczej do tych, którzy dokładnie wiedzą, co trzeba zrobić: ten telefon, tę rozmowę, ten projekt, od którego coś zależy. A mimo to wieczorem kładziesz się spać z tą samą listą co rano i z kolejną warstwą poczucia winy.

Słowo pochodzi z łaciny: cras znaczy „jutro”. Prokrastynacja to dosłownie nawyk odkładania spraw na jutro. Starożytni Grecy mieli jeszcze trafniejsze określenie tego, co naprawdę się dzieje: akrasia, czyli robienie czegoś innego niż to, o czym wiesz, że jest dla ciebie dobre.

I tu dobra wiadomość. Jeśli odkładanie spraw na później nie jest wadą charakteru, tylko mechanizmem, to można go zrozumieć. A tym, co rozumiesz, możesz pokierować. Przywództwo zaczyna się od ciebie, od tego, jak kierujesz własnymi decyzjami. Ten mechanizm składa się z czterech kroków.

Krok 1: Zadanie jest dla ciebie ważne

Odkładasz to, o co toczy się gra. Spójrz uczciwie na swoją listę. Rachunki są opłacone, rutynowe maile wysłane. Nikt nie odkłada drobiazgów.

Odkładamy sprawy, na których tak bardzo nam zależy, że boimy się je zepsuć: telefon do ważnego klienta, uruchomienie programu, trudną rozmowę z kimś z zespołu albo z rodziny.

Dlatego nazywanie siebie leniem jest niesprawiedliwe. Leń nie zadręczałby się tym. Ty się zadręczasz właśnie dlatego, że ci zależy.

Krok 2: Strach przed werdyktem

Ważne zadanie wystawia cię na reakcję, nad którą nie masz kontroli. Mentorzy Maxwell Leadership ujmują to prosto: prokrastynacja to najczęściej oczekiwanie, że coś pójdzie źle. Wyobrażasz sobie odrzucenie, porażkę, spojrzenia innych, choć nic z tego się nie wydarzyło.

Odkładanie spraw na później zwykle chroni cię przed jedną z trzech rzeczy:

  • Werdykt. Dopóki nie podejmiesz decyzji, nikt nie powiedział „nie”. Drzwi pozostają otwarte w nieskończoność.
  • Twoja tożsamość. Dopóki nie zaczniesz, wciąż jesteś kimś, komu mogłoby się udać. Plan, którego nigdy nie zacząłeś realizować, pozostaje idealny, bo nigdy nie zderzył się z rzeczywistością.
  • Konsekwencje sukcesu. Niektórzy nie boją się, że się nie uda, tylko że się uda. Wtedy pojawiają się obietnice, których trzeba dotrzymać, i poziom, z którego nie da się już zejść.

Dlatego poranne rytuały, siła woli i presja wywierana na samego siebie nie rozwiązują problemu prokrastynacji. Nie pokonasz strachu, którego nie nazwałeś.

Krok 3: Natychmiastowa ulga

W chwili, gdy coś odkładasz, czujesz się lepiej. I właśnie na tym polega pułapka. Zadanie wywołuje stres, reakcją jest unikanie, a nagrodą ulga. Umysł zapamiętuje lekcję: „Odłożyłem to i się uspokoiłem”.

Badacze doszli do tego samego wniosku. Artykuł opublikowany przez University of Southern California wyjaśnia, że prokrastynacja wygląda na problem z zarządzaniem czasem, ale w rzeczywistości jest zachowaniem napędzanym przez emocje.

Jest jeszcze coś. Umysł woli nagrodę teraz niż za miesiąc. A ważne sprawy niemal zawsze procentują później: klient podpisze umowę za kilka tygodni, zaufanie zespołu buduje się z czasem. Dlatego przegrywają ze wszystkim, co daje ci coś od razu.

Nawet ci, którzy uczą o prokrastynacji, nie są na nią odporni. Jedna z facylitatorek programów Maxwell Leadership opowiedziała nam, że postawiła sobie cel: co tydzień wysyłać mailem artykuł osobom, które ją obserwują. Pewnego dnia, zamiast usiąść do pisania, weszła „na chwilę” na Facebooka. Ta „chwila” przeciągnęła się tak bardzo, że natchnienie uleciało, a jej została tylko frustracja, że straciła i czas, i pomysł.

Jeśli spotkało cię coś podobnego, nie jesteś wyjątkiem. Prokrastynacji nie eliminuje się raz na zawsze. Zarządza się nią dzień po dniu.

Krok 4: Nawyk, który zaciska się jak węzeł

To, co powtarzasz, staje się nawykiem. Ulga przychodzi natychmiast, ale zadanie zostaje. Następnego dnia stres wraca, większy niż wcześniej, a razem z nim rośnie pokusa, by odłożyć sprawy na później.

John C. Maxwell mówi, że odkładanie spraw na później nigdy się nie sprawdza, a dogodny moment nigdy nie nadchodzi: kiedy już do niego dojdziesz, masz inne rzeczy do zrobienia i inne sprawy, które cię absorbują. A tym, którzy wmawiają sobie, że to jeszcze może poczekać, mówi: „Nawet jeśli uda ci się przekonać siebie, że to może poczekać, będzie nad tobą wisiała chmura niepokoju, dopóki nie wykażesz inicjatywy, by ją rozwiać”.

Dlatego zwlekanie nie jest neutralną przerwą, lecz powolnym staczaniem się. Z każdym mijającym tygodniem coraz trudniej wykonać telefon, który wciąż czeka. Każde kolejne niedotrzymane „od poniedziałku” odbiera ci kawałek pewności siebie.

Jak odkryć własną przyczynę

Zanim sięgniesz po jakąkolwiek technikę, sprawdź, czego strzeże twoja prokrastynacja. Techniki działają tylko wtedy, gdy pasują do przyczyny. Czasem jest to lęk przed oceną, innym razem nuda, chaos, perfekcjonizm albo poczucie, że wszystkiego jest za dużo naraz. Każdą z tych przyczyn rozplątuje się inaczej.

Maxwell wprowadza też przydatne rozróżnienie: nie każde czekanie jest prokrastynacją. Czasem to naprawdę nie jest właściwy moment. Jeśli jednak często zadajesz sobie pytanie „na kiedy najpóźniej mogę to zrobić?” zamiast „jak szybko mogę zacząć?” albo te same zadania wciąż przechodzą z tygodnia na tydzień, nie chodzi już o wyczucie czasu. Chodzi o nawyk.

Wypróbuj to dziś: test jednej minuty

Pomyśl o sprawie, którą odkładasz najdłużej. Szybko, bez zastanawiania się, dokończ zdanie: „Jeśli jutro zrobię ten krok i…”

  • „…odmówią”: to chroni cię przed werdyktem. Obniż stawkę: jeden telefon rozstrzyga o jednym dniu, a nie o całym życiu.
  • „…tym razem też się nie uda”: to chroni twoją tożsamość. Słaby wynik to informacja, a nie wyrok.
  • „…działa, a potem będę musiał…”: chroni cię przed konsekwencjami sukcesu. Zapytaj siebie szczerze, czy naprawdę chcesz tego „potem”.

Następnie przez kilka dni z rzędu zapisuj momenty, w których coś odkładasz, i pytaj siebie: „Dlaczego robię to właśnie teraz?”

Przeciwieństwem prokrastynacji nie jest dyscyplina, lecz kontrola

Grecy mieli też słowo na przeciwieństwo prokrastynacji: enkrateia, czyli panowanie nad sobą. Pokonanie prokrastynacji oznacza przeniesienie decyzji z autopilota na poziom świadomego wyboru. Prokrastynacja przestaje ci się „przydarzać”. Albo ją wybierasz, albo nie.

A kontrola zaczyna się od małych rzeczy. Zadanie, które odkładasz, dziel tak długo, aż zostanie z niego pięciominutowy krok, tak mały, że strach nie ma się czego uchwycić. Zapisz pierwsze zdanie, które powiesz przez telefon. Otwórz w kontaktach ten numer. Odwaga nie przychodzi przed pierwszym krokiem, lecz po nim.

Odwaga nie przychodzi przed pierwszym krokiem, lecz po nim.

Osobom, które odkładają sprawy na później, Maxwell mówi: „Zrób to teraz. Niech to będzie twoja mantra”. Nie dlatego, że strach znika, ale dlatego, że ktoś, kto dobrze kieruje własnymi decyzjami, lepiej prowadzi też innych. Twój zespół, twoja rodzina i twoi klienci od razu czują różnicę między kimś, kto wciąż odkłada, a kimś, kto robi krok.

Pytanie nie brzmi więc już, co musisz zrobić. To wiesz od dawna. Pytanie brzmi: jaki krok jest na tyle mały, że możesz go zrobić w ciągu najbliższych pięciu minut?

Najczęściej zadawane pytania

Czym różni się prokrastynacja od lenistwa?

Osoba leniwa nie chce wykonać zadania i wcale się tym nie przejmuje. Ktoś, kto prokrastynuje, chce je wykonać, wie, że jest ważne, i obwinia się za to, że ciągle je odkłada. Prokrastynacja zwykle bierze się z lęku przed oceną, a nie z braku motywacji.

Jak rozpoznać, czy czekam na właściwy moment, czy po prostu odkładam sprawy na później?

John C. Maxwell mówi, że czekanie bywa mądrą decyzją, na przykład wtedy, gdy potrzebujesz jeszcze więcej informacji. Staje się prokrastynacją, gdy często nie dotrzymujesz terminów, gdy zastanawiasz się, jaki jest najpóźniejszy możliwy moment, a nie najwcześniejszy, i gdy te same zadania przechodzą z tygodnia na tydzień. Zadaj sobie też pytanie, czy czekanie poszerza twoje możliwości, czy raczej je zawęża.

Dlaczego odkładam sprawy na później, choć wiem, że drogo mnie to kosztuje?

Bo unikanie przynosi natychmiastową ulgę, a umysł woli nagrodę teraz niż później. Ważne sprawy przynoszą efekty dopiero z czasem, więc przegrywają ze wszystkim, co uspokaja cię od razu. Z każdym powtórzeniem ta ulga coraz mocniej utrwala nawyk.

Czy da się raz na zawsze pozbyć prokrastynacji?

Nawet ci, którzy uczą o prokrastynacji, nie są na nią odporni. Nie znika raz na zawsze, ale można nad nią zapanować: znajdź swój powód, wybieraj świadomie i stawiaj kroki tak małe, by lęk nie miał się czego uchwycić. Z czasem świadoma decyzja sama staje się nawykiem.

Ten artykuł ukazał się pierwotnie po rumuńsku na blogu Maxwell Leadership Romania. Przeczytaj oryginał ↗

Rozwijaj się jako lider dzięki metodzie Johna C. Maxwella

Maxwell Leadership Europe udostępnia w twoim kraju programy przywódcze, certyfikację i książki Johna C. Maxwella. Napisz nam, czego szukasz, a odpowiemy ci osobiście.

Porozmawiajmy